Ons respect voor de politie kan niet groot genoeg zijn

Afgelopen zomer verschenen een aantal artikels in de pers over Comité D, een beweging die op een disruptieve manier de uitdaging wil aangaan om mee een veilige samenleving te bouwen. Gisteren werden nieuwe stappen gezet in dit boeiende project. Steven De Smet (hoofdcommissaris politie Gent en adviseur Jan Briers) en  Jan Jambon (Minister van Veiligheid) brachten gisteren in Zulte een verbluffend verhaal over de uitdagingen waar misdaadbestrijding vandaag voor staat en hoe het Disruptief Comité daar in de nabije toekomst een rol in zal spelen. Dinobusters hadden de eer om erbij te mogen zijn en hier brengen we het verslag van dit debat.

Veilig 2020: wat vooraf ging

Op 30 juni 2016 is de Gentse Handelsbeurs gevuld met bijna 300 mensen waaronder burgemeesters, brandweer- en politieofficieren waarbij heel wat korpschefs van lokale zones. Op het programma stonden uiteenzettingen van Catherine De Bolle , Commissaris-generaal van de federale politie, Steven Van Belleghem, Peter Hinssen, en Minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon. Steven Van Belleghem en Peter Hinssen verbluften de zaal met een erg confronterende presentatie over hoe intelligente technologie de huidige werking van de politie en de overheid volledig zal doen veranderen. Applicaties verzamelen heel wat data van personen en die data kan zowel goedschiks als kwaadschiks ingezet worden om gedrag in een bepaalde richting te sturen. Bedrijven handelen vlot met persoonlijke gegevens om hun diensten op een slimme manier te ontwikkelen en aan te bieden. Aan de andere kant ontstaan nieuwe vormen van criminaliteit die op deze golf mee surfen. Elektronische portefeuilles die gehackt worden, terroristische organisaties die veilig communiceren met Whats App of Slack, identiteiten die gestolen worden,…Allerhande kleine en grote misdrijven waar de huidige overheid mee worstelt om het opgelost te krijgen.

Hoe kunnen we ons hierop voorbereiden? De overheid zit vaak vast door het opruimen van dingen die fout gelopen zijn in het verleden. Het kost enorm veel tijd en energie om oude structuren wendbaar te krijgen. Het alternatief is disruptie toelaten. Met disruptie bedoelen we het installeren van nieuwe, innovatieve processen om diensten te leveren waar de overheid momenteel in tekort schiet. Denk bijvoorbeeld aan Uber die plots via een sociaal netwerk een nieuwe taxidienst had gelanceerd dat dwars door alle regelgeving van officiële taxidiensten heen gaat. Een alternatieve oplossing waarbij netwerken en de kennis die al aanwezig is in de samenleving wordt geactiveerd. We moeten ons niet bezig houden met de problemen van gisteren, maar kijken naar de toekomst en die toekomst samen bouwen. Doen we dat niet, dan winnen de “bad guys” – en trekt de meerderheid van ons allen, die een constructieve bijdrage aan de samenleving willen bieden, aan het kortste eind. Dat gaan we toch niet laten gebeuren?

Jan Jambon, de minister van ‘Veiligheid’, is net zoals iedereen in de zaal, stevig onder de indruk van de sprekers. Hij gooit ostentatief, zijn 10blz tellende voorbereide speech, aan de kant – aangezien die niet relevant is na zo’n speech. 10 bladzijden van “shit of yesterday” in plaats van plannen voor de toekomst. Diezelfde avond spreekt Jambon zijn engagement uit voor de installatie van een  Comité D (Disruptief Comité). De term is afkomstig van een zinspeling die Hinssen maakte op het bestaan van een Comité P (die controleert of alle procedures wel zijn gevolgd), zonder dat er een innovatieve tegenhanger is (Disruptie). En comité D is uiteraard niet de volledige oplossing voor alles wat rond veiligheid beter kan – maar kan wel deel uitmaken van de oplossing. Comité D lijkt geboren.

Naast een nieuwe politie is er ook een nieuwe papa en mama nodig

Na het memorabel moment op het congres Veilig 2020, zijn we op 28 oktober 2016 in Zulte om te ontdekken hoever het nu staat met dit Comité D. Steven De Smet warmt de zaal eerst op met een presentatie over hoe de politie doorheen de jaren geconfronteerd werd met nieuwe technologie en telkens grote inspanningen moet leveren om mee te zijn met al die ontwikkelingen. Het begon in de jaren ’70 met een typmachine om de PV’s op te maken en evolueerde snel naar verkeer via email in de jaren ’90. De eerste emails bij de politie waren niet evident. Kwamen de berichten wel aan? Het netwerk was traag en de politie belde regelmatig naar elkaar of de mails wel waren aangekomen. Ondertussen flitst de tijd verder en…we zien verschillen ontstaan tussen generaties. Steven voorspelt dat de huidige veertigers het hardst te verduren gaan krijgen. Ze zitten met de erfenis van het verleden en worden nu nieuwe leidinggevenden en moeten tegelijk instaan voor een duurzame toekomst waar al onze kleinkinderen veilig zijn. We kunnen de huidige manier van werken niet zomaar op pauze zetten in afwachting van de vernieuwing. Het Disruptief Comité heeft als uitdaging de inhaalbeweging mogelijk te maken, terwijl de boel wel blijft doordraaien. Jan Jambon kon niets anders dan oprecht zijn dank te uiten naar al die politiemensen die met verouderde middelen hun job moeten doen. De minister getuigde over zijn bezoek aan Molenbeek waar hij geconfronteerd werd met een oubollig politiekantoor dat niet uitnodigt om met veel plezier te gaan werken. En toch staan ze er elke dag. Gewoon omdat ze zo betrokken zijn met hun taak in de samenleving.

Teveel stellen we vast dat leidinggevenden het lastig hebben om los te laten.

Het werd duidelijk dat er naast een nieuwe politie, ook een nieuwe manier van opvoeden en onderwijs nodig is. Meer toelaten dat jongeren experimenteren met nieuwe technologie om oplossingen te bedenken voor dagdagelijkse problemen. Dit is niet alleen iets voor de opvoeding, maar ook voor het leiderschap op de werkvloer. Teveel stellen we vast dat leidinggevenden het lastig hebben om los te laten. Medewerkers moeten zelf kunnen ontdekken hoe ze het efficiëntst kunnen werken. In sommige korpsen zie je politiemensen die op hun eigen smartphone het PV opmaken omdat dit vlotter werkt, terwijl ze het toestel niet ter beschikking krijgen van hun werkgever. Bij andere korpsen zien we dat er dan weer wel materiaal aanwezig is, maar niet gebruikt mag worden door bijvoorbeeld een leidinggevende die principieel tegen is. Dit zorgt voor een spanning op de werkvloer om de dingen gedaan te krijgen. Die kloof moet verdwijnen.

De brandweer als voorbeeld

Een bijkomend struikelblok om te innoveren, is de manier waarop de politie momenteel georganiseerd is. Er zijn maar liefst 189 politiezones en het vergt een enorme uitdaging om de communicatie vlot te onderhouden. Elk heeft zo een beetje zijn eigen manier van werken, waardoor we kansen missen. De eerste politiezones zijn eigenlijk ontstaan via burgemeesters die elkaar vonden. Het was een ons-kent-ons verhaal. Nu probeert de minister de korpsen te stimuleren om fusies op een slimme manier te doen. Zones krijgen een tool ter beschikking die inzicht geeft in wat de ideale omvang van een zone in hun regio zou kunnen zijn. Het groter maken van een zone moet winsten opleveren voor iedereen en dan is het handig om te weten waar het breekpunt ligt. Wanneer ben je te groot en wanneer ben je te klein? Het is in elk geval de bedoeling dat alle fusies in samenspraak gebeurt met de politie en haar raden. Gedragenheid vanop de werkvloer is hier cruciaal. De volgende stap is proberen om nog dichter bij elkaar te groeien. De brandweer heeft hier bijvoorbeeld een heel mooi parcours afgelegd en beschikt nu over 34 zones die redelijk eenvoudig te overzien zijn. De droom ligt op tafel om de politiezones in dezelfde zones te laten vallen zoals de brandweer. Dit kunnen we niet in één beweging doen en daarom zou dit een opdracht voor de volgende legislatuur kunnen zijn. Daarmee werd meteen een belangrijk punt aangeraakt in het veiligheidsbeleid: durven op langere termijn denken en niet in termen van bestuursperiodes. Veiligheid is een thema van ons allemaal en heeft impact op de volgende generaties. Het Comité D kan een oplossing bieden op dit vraagstuk. Een groep die bezig is met ‘the day after tomorrow‘.

Terreurbestrijding, open en bloot

Als we vandaag spreken over veiligheid, dan denken heel wat mensen spontaan aan de terreuraanslagen die ook in ons land het afgelopen jaar gebeurden.  In de zaal kwam na de speech van Jan Jambon dan ook meteen een vraag rond de radicalisering. Kunnen jongeren ‘gederadicaliseerd’ worden? Hoe gaat het in zijn werk om een jongere die geradicaliseerd is terug op het rechte pad te krijgen? Minister Jambon geeft aan dat dit feitelijk onmogelijk is. Wat we wel kunnen doen is zoveel mogelijk proberen voorkomen dat jongeren zich laten overhalen om terreur te plegen. Bijna alle jongeren die in die situatie zitten, zijn ooit gestart met kleine criminele feiten. Het gaat veelal over mensen die uitzichtloos zijn en geen kansen meer zien in deze samenleving. Elke Jihadi is klein begonnen. Denk aan iemand die een kruimeldiefstal pleegt om te overleven. Vervolgens in de drugshandel terecht komt en op de één of andere manier telkens terug vrij komt met opnieuw dezelfde problemen.

Het is eigenlijk heel bizar dat er een aparte unit binnen de politie zich bezig houdt met cybercrime. Dit zou feitelijk een zaak van elk korps moeten zijn

De minister vervolgt zijn verhaal door te duiden hoe de manier waarop de magistratuur met dit soort feiten omgaat ook nog niet optimaal is. Een gespecialiseerde rechtbank die breed kijkt naar de problematiek van terrorisme en inziet dat dit soort feiten vaak gradueel opgebouwd worden.  Door de verscherping van de wetgeving zijn er ondertussen al 280 Syriëstrijders en aanverwanten  opgesloten in de Belgische gevangenissen.

Een andere aanwezige in de zaal maakt zich zorgen over nieuwe vormen van criminaliteit op het internet en de impact op terrorisme. Hoe gaat de politie hier mee om?

Het is eigenlijk heel bizar dat er een aparte unit binnen de politie zich bezig houdt met cybercrime. Dit zou feitelijk een zaak van elk korps moeten zijn. Het afgelopen jaar zijn er wel heel wat extra inspanningen gedaan. Zo zijn er patrouilles op het internet en ook op de darknets (darknet is een internet dat enkel toegankelijk is via een bepaald protocol dat niet standaard is). In het begin was dit een heel moeilijke klus voor de politie en ze beschikten niet over de juiste apparatuur en kennis om dit te doen. Nu begint dit wel te lopen en het is de bedoeling om dit meer te gaan doen.

Dit alles doet iemand in de zaal twijfelen. Waarom wordt er zo open over deze maatregelen gecommuniceerd? IS leest toch ook mee? Is dat niet dom om de strategie te verklappen? Zowel Steven De Smet als Jan Jambon geven unaniem aan dat er gewoonweg geen geheimen meer zijn. Het is onmogelijk in de tijd van vandaag om in stilte te werken gezien het toch meteen ergens opgepikt wordt en via de sociale media verspreid. Denk bijvoorbeeld aan de patrouilles op straat. Als dit niet meegedeeld wordt, dan ziet iedereen de dag erna toch dat er minder militairen op straat zijn dan de dag ervoor. We moeten gewoon aanvaarden dat dit een informatietijdperk is.

De uitdaging om terreur te bestrijden wordt er nog ingewikkelder op, doordat deze criminele organisaties mensen zoveel mogelijk proberen te inspireren om tot actie over te gaan. Dit is een compleet nieuwe modus operandi. Vroeger werden de mensen van de straat geplukt om te radicaliseren, terwijl nu jongens en meisjes zoals jij en ik films en sites krijgen die op ideeën brengen. Denk maar aan de aanslag in Nice waarbij een vrachtwagen werd gebruikt om in een mensenmassa in te rijden. Iedereen kan in principe met een vrachtwagen rijden…

De volgende stappen

Wat zijn nu de volgende stappen met het Comité D? Het is zo dat de minister momenteel mensen om zich heen probeert te verzamelen die mee een visie op langere termijn kunnen ontwerpen zodat het veiligheidsbeleid meer bestand is tegen toekomstige uitdagingen. De samenstelling van die eerste groep zal niet zo lang meer op zich laten wachten. Er leven ideeën om dit te bekijken als een netwerkorganisatie waarbij zowel mensen vanuit het werkveld als bedrijven en innovatieve denkers in verbinding kunnen gaan rond dit thema.

Meer lezen over Comité D

• De strijd tegen terreur winnen? Niet met een vastgeroest systeem, maar met het disruptief comité
• Comité tegen onverwachte terreuraanvallen in ‘verkennende fase’
• Laat de uitbreiding van de terrorismewet maar in de lade

Volg ook #veilig2020 en #comiteD op Twitter om nieuwsfeeds te lezen.

Like de Facebook pagina van Veilig 2020 om op de hoogte te blijven van alles rond Comité D.